Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

Kombinat. Dzieje Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego – wielkiej inwestycji planu sześcioletniego

Polska północno-wschodnia w okresie stalinizmu – spojrzenie z perspektywy półwiecza

Olsztyński Czerwiec '89

Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Bielsku Podlaskim (1944–1956)

Exodus. Deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań

W niniejszym tomie prezentujemy materiały z konferencji „Exodus – deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań”, zorganizowanej przez ośrodek badawczy „Exodus. Centrum naukowo-edukacyjne deportacji, repatriacji i migracji w Polsce północno-wschodniej”, utworzony przy Oddziale IPN w Białymstoku. Autorzy referatów, reprezentujący różne ośrodki naukowe z kraju i zagranicy, przedstawili wiele zagadnień związanych z przymusowymi migracjami grup społecznych w czasie wojny i w okresie powojennym.

Kobiety internowane. Gołdap 1982

Ośrodek Odosobnienia dla kobiet w Gołdapi istniał w okresie 9 stycznia – 24 lipca 1982 r. Internowano w nim w tym okresie co najmniej 392 kobiety, najwięcej, bo aż 116 z terenu Dolnego Śląska. Pierwszy transport internowanych dotarł na miejsce już na trzy dni przed formalnym powołaniem Ośrodka, nazywanego powszechnie „złotą klatką”, ponieważ – ze względów propagandowych - ulokowano go w luksusowym jak na owe czasy Ośrodku Wczasowym Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Prasy, Książki, Radia i Telewizji w Gołdapi. Osadzone tam kobiety były z tego powodu obiektem stałej nagonki mediów – ukazywano je umęczonemu biedą, złamanemu przemocą społeczeństwu jako wyrzutki, symbol rozpasanej opozycji. Kamery telewizyjne rejestrowały warunki, w jakich były przetrzymywane, filmowano także bagaże zwalnianych z Ośrodka, aby pokazać jak się „wzbogaciły” na zagranicznej pomocy. „Tu żyją w luksusie i chodzą przynajmniej we własnym przekonaniu w aureoli bohaterów narodowych. Mówi o nich Wolna Europa, BBC i wiele innych zagranicznych radiostacji. Po opuszczeniu Ośrodka musiałyby utonąć w anonimowym tłumie, powrócić do uciążliwej pracy (...) i poddać się tym samym kłopotom codziennym, jakim my, nieprześladowani podlegamy w swym zwyczajnym życiu” - pisał reżimowy literat i dziennikarz białostockiej „Gazety Współczesnej” Dionizy Sidorski. Ta symboliczna „złota klatka” miała w ich wypadku również swój realny, jakże dojmujący wymiar: miesiącami nie mogły opuścić pilnowanego przez wojsko, Służbę Więzienną i funkcjonariuszy SB budynku Ośrodka, nawet dotknąć stopami miękkiej ziemi. Były tam pozbawione kontaktu z rodzinami, inwigilowane, namawiane do podjęcia tajnej współpracy. Mimo to w ośrodku istniało intensywne nieformalne życie – dzięki przemyconym radioodbiornikom słuchano zachodnich rozgłośni, produkowane własne ulotki, stemple, wydawano prasę, prowadzono kursy samokształceniowe. Uwięzione próbowały nawet stworzyć Wewnątrzgołdapski Uniwersytet Opozycyjny, zamiar ten jednak udaremniła SB. Mimo sprzeciwu kierownictwa Ośrodka, obchodzono też rocznice świąt patriotycznych, a nawet prowadzono protesty, w tym głodowe.

Olsztyńska „Solidarność” 1980–1981

Katalog wystawy pod tym samym tytułem, otwartej 22 września 2008 r. w Olsztynie, przygotowanej przez tamtejszą Delegaturę Oddziału IPN w Białymstoku. Zawiera liczne zdjęcia, faksymile dokumentów oraz komentarze historyczne. Autorką tekstów, scenariusza, a także redaktorem katalogu jest Renata Gieszczyńska.

Getto białostockie. Doświadczenie Zagłady – świadectwa literatury i życia

Książka jest specyficzną, bo odbiegającą od tradycyjnej metodologii historycznej, monografią naukową białostockiego getta, ujmującą badany temat przez pryzmat człowieka doświadczającego Zagłady i świadectw literackich tego doświadczenia. Oprócz tego przeanalizowano w niej świadectwa osób ratujących Żydów, a także zeznania współsprawców zagłady białostockiego getta. Wielkim atutem pracy jest jasny i czytelny przekaz, również w części odnoszącej się do zagadnień filozoficznych i teorii literatury.

Marzec '68 w Białymstoku

Publikacja zawiera 113 dokumentów byłej SB pochodzących z zasobu archiwalnego Oddziału IPN w Białymstoku (sprawozdania, meldunki, raporty, protokoły posiedzeń sztabu KW MO i narad służbowych) oraz KW PZPR w Białymstoku, przechowywanych w tutejszym Archiwum Państwowym. Obrazują one sytuację na terenie województwa w okresie wydarzeń marcowych. Cennym dodatkiem są nigdy nie publikowane skany ulotek rozpowszechnianych wówczas w Białymstoku oraz fotografie i krótkie biogramy kierownictwa białostockiej SB i KW PZPR z tego okresu.

Twarze białostockiej bezpieki

Książka składa się z trzech części. W pierwszej autorzy przedstawiają zmiany w strukturach lokalnego aparatu bezpieczeństwa w latach 1944–1990. Na część drugą składają się zestawienia kadry kierowniczej UB/SB w Białymstoku w rozbiciu na trzy okresy (1944–1956, 1957–1975 i 1975–1990). Część trzecią stanowią biogramy 239 funkcjonariuszy zajmujących stanowiska kierownicze w pionie UB i SB w okresie od 1944 do 1990 roku.