Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

Materiał archiwalny znajdujący się w Instytucie Pamięci Narodowej zawiera informacje o nadużyciach i przymusie stosowanym przez komunistów. Nie brakuje w tych dokumentach również entuzjastycznych wiadomości o poparciu komunistów wśród ludności.

"Straż wyborcza". Dbanie o spokój i porządek czy zwalczanie PSL-u?

Głosowanie zostało przeprowadzone 19 stycznia 1947 r., czyli w korzystnym komunistom okresie, gdy wpływ ZSRS w Polsce był bardzo silny i opanowano sytuację związaną z działalnością grup narodowowyzwoleńczych. Ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego została wprowadzona ustawą z dnia 22 września 1946 r. Jeden z punktów tego aktu prawnego stanowił o zorganizowaniu przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego straży do utrzymania spokoju i porządku w trakcie głosowania w placówce wyborczej. W jednostce archiwalnej o sygnaturze IPN Bi 045/260 znajduje się wykaz jednostek zabezpieczających komisje wyborcze w okręgu Białystok i Ełk. Możemy zauważyć, że pod pojęciem „straży wyborczej” ukrywały się zorganizowane formacje wojskowe, funkcjonariuszy Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, Milicji Obywatelskiej i ORMO. Ich celem było uniemożliwienie agitacji politycznej przez zwolenników PSL-u zarówno w lokalu komisji wyborczej, ale także poza nim. Żołnierze i funkcjonariusze przeciwdziałali w oddawaniu głosów na listę PSL-u. Mieli oni również zadanie obronić lokal wyborczy w przypadku ataków zbrojnych grup niepodległościowych.

Rozmieszczenie obwodowych komisji wyborczych na przykładzie wybranego powiatu

Jeden obwód wyborczy miał obejmować obszar zamieszkały przez około 3 tys. osób. Poniższy schemat wskazuje rozmieszczenie obwodowych komisji wyborczych na terenie powiatu Bielsk Podlaski. Warto zwrócić uwagę na wyznaczenie przez twórców mapy wschodniej granicy powiatu, a więc granicy państwowej z ZSRS. Nakreślona linia nie jest ciągła dlatego, że przebieg granicy na tym obszarze nie został wówczas ostatecznie ustalony, trwał proces delimitacyjny między Polską, a ZSRS.

Prześladowania wyborców PSL w trakcie głosowania

Oddanie ważnego głosu wyglądało inaczej niż we współczesnych wyborach. Głosowanie polegało na umieszczeniu w kopercie, którą osoba uprawniona do głosowania dostawała od członka komisji wyborczej, białej karty z wypisanym odręcznie albo nadrukowanym numerem listy wyborczej. Główne partie komunistyczne: Polska Partia Robotnicza, Polska Partia Socjalistyczna, Stronnictwo Demokratyczne, Stronnictwo Ludowe tworzyły koalicję „Blok Demokratyczny”, która otrzymała numer listy trzy. Polskie Stronnictwo Ludowe nie posiadało stałego numeru listy. W białostockim okręgu wyborczym była to lista nr 4, natomiast w ełckim nr 2. Według wcześniej wspomnianej ordynacji wyborczej głosowanie miało mieć charakter tajny, lecz komuniści popierali grupowe, jawne głosowanie. Często takiemu manifestacyjnemu przemarszowi towarzyszył śpiew, muzyka, czy skandowanie haseł popierających „Blok Demokratyczny”.

Popularną praktyką stosowaną w trakcie przekazywania kopert przez członka komisji wyborczej było wręczanie wraz z kopertą wyłącznie karty z listą nr 3, popierającą komunistów. Natomiast chętni oddać głos na PSL otrzymywali karty z numerem listy PSL wcześniej np. od duchownych. Zdarzało się, że gdy funkcjonariusze znaleźli przy kimś taką kartę to ją niszczyli. Dodatkowo osoby, które oddawały głos niejawny były legitymowane przez mundurowych. Sympatycy PSL-u byli zastraszani i poddawani presji psychologicznej. Nawet gdy powiodło się komuś oddać głos na „czwórkę” to nie mógł być pewny, że jego wybór zostanie wzięty pod uwagę, ponieważ znany jest przypadek, gdy głosy na listę nr 4  zostały spalone, a w ich miejsce do kopert włożono komunistyczne „trójki”. W ostateczności nie miało to żadnego znaczenia, ponieważ wyniki wyborów zostały ustalone już wcześniej z Józefem Stalinem. Przywódca ZSRS polecił żeby PSL i pozostałe partie niekomunistyczne uzyskały w nowym Sejmie nie więcej niż 25 procent mandatów. Polscy komuniści wypełnili ten plan z nawiązką. Według oficjalnych wyników na PSL oddano 10,3 procent głosów, co przekładało się na 27 mandatów w Sejmie, a więc około 6 procent całości mandatów poselskich.

Działania bezpieki w regionie

Zważywszy na przytoczone okoliczności nie powinny nas dziwić pozytywne sprawozdania z przebiegu wyborów sporządzone przez funkcjonariuszy Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Zapisano w nich jedynie nieliczne przykłady zaburzające przebieg wyborów. Szef bielskiego UBP Zygmunt Mossakowski informował między innymi o ataku grupy zbrojnej na lokal komisji wyborczej w Mielniku oraz o zatrzymaniu członka PSL-u przekazującego karty do głosowania na swoją partię w pobliżu jednej z komisji wyborczych.

Naczelnik Wydziału V-go (społeczno-politycznego) Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Białymstoku między innymi opisywał zachowanie duchownych w kontekście wyborów oraz informował o wizytacji komisji wyborczych w Białymstoku przez dziennikarzy zagranicznych.

Sfingowany wynik wyborczy

Wyniki wyborów zostały ogłoszone przez Państwową Komisję Wyborczą 3 lutego 1947 roku. Według udostępnionych danych frekwencja wyborcza wynosiła 89,9%. Na listę Bloku Demokratycznego miano oddać 80,1% głosów, na Polskie Stronnictwo Ludowe – 10,3%, Stronnictwo Pracy – 4,7%, prokomunistyczne Polskie Stronnictwo Ludowe „Nowe Wyzwolenie” 3,5%. Inne listy uzyskały poparcie 1,4% głosów. Na ogólną liczbę 444 mandatów poselskich w sejmie Polska Partia Robotnicza otrzymała 114 mandatów, Polska Partia Socjalistyczna – 116, Stronnictwo Ludowe – 109, Polskie Stronnictwo Ludowe – 27, Polskie Stronnictwo Ludowe „Nowe Wyzwolenie” – 7, Stronnictwo Demokratyczne – 41, Stronnictwo Pracy – 15, osoby z prorządowej grupy katolickiej – 5, bezpartyjni – 10. Prawdziwe wyniki wyborów z 1947 r. są trudne do ustalenia, gdyż komuniści stosowali różnorodne metody fałszowania. Stanisław Mikołajczyk uważał, że jego partia uzyskała poparcie wyborców na poziomie 60–70 procent.

Autorzy: Jakub Grodzki (Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, Referat Informacji i Sprawdzeń), Tomasz Kozakiewicz (Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, Referat Gromadzenia, Opracowywania i Obsługi Magazynów)

Jeśli zainteresował Państwa ten temat to zachęcamy do zapoznania się z materiałami, artykułami i publikacjami dostępnymi w Internecie:

Polskie Miesiące. Styczeń 1947

Przystanek Historia

Tekst na stronie ipn.gov.pl: 76 lat temu komuniści sfałszowali pierwsze w Polsce wybory do Sejmu Ustawodawczego

Wrona J., Jedni głosują, a drudzy obliczają głosy: wybory do Sejmu Ustawodawczego RP w 1947 r., „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” Sectio F, Historia 5253, 1997/1998, s. 433-482.

Zachęcamy do zapoznania się z dyskusją na temat: „1947: Wyborczy fałsz i „amnestyjna” operacja” na youtube.com