English version
Wydarzenie rozpoczęło się Mszą Świętą w kościele pw. św. Kazimierza w Powiewiórce, odprawioną w intencji bohatera oraz Ojczyzny przez ks. Włodzimierza Sołowieja. W uroczystości uczestniczył poczet sztandarowy Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej.
Dalsza część obchodów odbyła się na cmentarzu parafialnym, gdzie odbyła się ceremonia odsłonięcia i poświęcenia nowo wzniesionego pomnika nagrobnego. Uroczystość poprzedziło odegranie hymnów Republiki Litewskiej oraz Rzeczypospolitej Polskiej.
Organizatorami wydarzenia byli Instytut Pamięci Narodowej oraz Starostwo w Podbrodziu. Instytut Pamięci Narodowej reprezentowali dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Adam Siwek oraz dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku dr hab. Krzysztof Sychowicz. Obecni byli również przedstawiciele władz lokalnych na czele ze starostą Podbrodzia Aną Zingeriene, reprezentant Ambasady RP w Wilnie Andrzej Dudziński, a także radni samorządowi, delegacje instytucji i organizacji społecznych.
W uroczystości udział wzięła rodzina Napoleona Ciukszy, w tym jego bratanica Halina Matuszonek, która podczas wystąpienia przywołała pamięć o bohaterze i jego losach.
Obecni byli także przedstawiciele 9. Warmińskiego Pułku Rozpoznawczego im. płk. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, Fundacji Pamięci Narodowej na Litwie z prezesem Jarosławem Szostko, środowiska rekonstrukcyjne, organizacje społeczne oraz młodzież i harcerze.
Podczas uroczystości głos zabrał dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Adam Siwek, który podkreślił znaczenie pamięci o poległych żołnierzach:
Nasza obecność tutaj jest dowodem wypełnienia obowiązku – naszego obowiązku jako wspólnoty narodowej, jako Polaków, aby oddać hołd żołnierzowi niepodległej Polski, temu, który za wolność swojej ojczyzny oddał cenę najwyższą, czyli własne życie.
Jest to nasze zobowiązanie wobec tych wszystkich, którzy przez wieki walczyli o wolną ojczyznę, którzy często spoczywają poza granicami dzisiejszej Polski, których losy wojenne rozsiały po całym świecie. Jest to nasza misja jako instytucji, jako Instytutu Pamięci Narodowej, ale też jako Polaków. Będziemy tę misję wypełniać, gdyż wielu jest jeszcze takich jak śp. Napoleon Ciuksza „Waligóra”, którzy czekają na odnalezienie, którzy czekają na godny pochówek i należne im upamiętnienie, którzy czekają na to, aby odkryć ich często tragiczne wojenne losy.
Zwieńczeniem wydarzenia było uroczyste złożenie wieńców i kwiatów przez rodzinę, delegacje oraz uczestników uroczystości.
***
Napoleon Ciukszo ps. „Waligóra” urodził się w 1913 roku we wsi Bielkiszki na Wileńszczyźnie. Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych. Był synem Michała i Salomei z domu Kluk. W marcu 1935 r. rozpoczął służbę w 4. kompanii 85. Pułku Strzelców Wileńskich. W czasie II wojny światowej należał do konspiracji niepodległościowej. W marcu 1943 r. dołączył do oddziału por. Antoniego Burzyńskiego „Kmicica” działającego w strukturach Armii Krajowej. Był to pierwszy na Wileńszczyźnie oddział AK, który na stałe działał w terenie. Napoleon Ciukszo należał do zaufanych żołnierzy tworzących radę przyboczną „Kmicica”. 26 sierpnia 1943 r. doszło do zdradzieckiego ataku sowieckich partyzantów na bazę polskiego oddziału, znajdującą się nad jeziorem Narocz. „Waligórze”, jako jednemu z nielicznych, udało się uniknąć schwytania. Napoleon Ciukszo kontynuował walkę we wchodzącym w skład 5. Brygady Wileńskiej AK oddziale Antoniego Mroczkowskiego „Zapory”, gdzie pełnił funkcję dowódcy drużyny. Oddział operował w okolicy Świra, gdzie przeprowadził wiele akcji przeciwko formacjom niemieckim oraz sowieckiej partyzantce. W nocy, prawdopodobnie 20 grudnia 1943 r., drużyna Napoleona Ciukszy po otrzymaniu rozkazu udała się do leśniczówki w zaścianku Sobkiszki, aby rozbroić gajowego. W czasie akcji „Waligóra” został śmiertelnie postrzelony. Towarzysze broni pochowali go na skraju lasu na terenie majątku Cypliszki.
We wrześniu 2022 r. Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej prowadziło prace poszukiwawczo-ekshumacyjne. Tożsamość odnalezionego żołnierza potwierdzono na podstawie badań DNA.
Ceremonia pogrzebowa na cmentarzu w Powiewiórce odbyła się 14 września 2024 r. Staraniem Instytutu Pamięci Narodowej powstał nowy pomnik nagrobny kpr. Napoleona Ciukszy na cmentarzu parafialnym św. Kazimierza w Powiewiórce.