English version
Uroczystość rozpoczęła się Mszą Świętą w intencji Ojczyzny, którą celebrował J.E. Ks. Bp. Janusz Stepnowski, Ordynariusz Diecezji Łomżyńskiej.
Wśród gości był poseł na Sejm RP Kazimierz Gwiazdowski, a także liczne grono przedstawicieli władz samorządowych, służb mundurowych, poczty sztandarowe, młodzież szkolna oraz mieszkańcy.
Nowe miejsce pamięci powstało dzięki staraniom Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku. Pani Monika Baczar, naczelnik OBUWiM, reprezentująca dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku dr. Marka Jedynaka, odczytała zgromadzonym list okolicznościowy oraz odebrała podziękowania za wsparcie, zaangażowanie i współpracę przy realizacji tego jakże ważnego upamiętnienia w Kapicach.
*** Rys historyczny ***
Lato 1944 r. przyniosło na teren ówczesnego powiatu szczuczyńskiego perspektywę rychłego zakończenia okupacji niemieckiej. Niestety ofensywa Armii Czerwonej została zatrzymana na linii rzeki Biebrzy, a tereny leżące po jej drugiej stronie stały się bezpośrednim zapleczem linii frontu. Nadzieja rychłego wyzwolenia szybko przerodziła się w obawę o dalszy codzienny byt. Szczególnie zagrożone były nadbiebrzańskie wsie, które także aktywnie współdziałały ze zgrupowaniem partyzanckim spieszonego 9. Pułku Strzelców Konnych AK.
Okupacyjne władze niemieckie wspólnie z oddziałami wojskowymi rozpoczęły w sierpniu 1944 r. akcję „oczyszczania” tych terenów. Żołnierze niemieccy spacyfikowali szereg okolicznych wsi: Kapice, Przechody, Sojczyn Borowy, Sojczyn Grądowy, Białogrądy, Ciemnoszyje, Sośnia. Łącznie w spacyfikowanych wsiach zamordowano na miejscu ponad 200 mężczyzn, kobiet i dzieci.
Jedną z pierwszych spacyfikowanych była wieś Przechody. W momencie pacyfikacji jej mieszkańcy zbiegli częściowo w stronę Kapic, a częściowo ukryli się na okolicznych łąkach. Niedługo Niemcy wkroczyli do Kapic. Mieszkańcom rozkazano przenieść się do innych miejscowości, a zdolnych do pracy wywieziono na roboty przymusowe. Wysiedlenie przeprowadzono tak szybko, że ludność nie zdołała zabrać ze sobą dobytku, co umożliwiło Niemcom szeroko zakrojoną grabież. Zrabowano m.in. 200 koni, 452 krowy i 621 sztuk trzody chlewnej. Następnie Niemcy wysadzili w powietrze zabytkowy drewniany kościół, a wieś spalili. Zniszczeniu uległo 114 domów mieszkalnych i 236 budynków gospodarczych
Pozostałą ludność Przechód i Kapic stłoczono w jedno miejsce, a następnie pod eskortą wojska zapędzono na miejscowy cmentarz. Tam nocowali. Przetrzymywani byli pod strażą wojsk niemieckich. Spośród uwięzionych cywili, także tych z innych miejscowości, dokonano selekcji. Mężczyzn wyznaczono do kopania okopów, a resztę skierowano do obozu przejściowego w Grajewie.
W późniejszym okresie wiele osób, które wcześniej ukryło się wśród bagnistych łąk powróciło w pobliże zniszczonych gospodarstw i 8 września zostało zamordowanych na tzw. łąkach kapickich podczas ponownej obławy przeprowadzonej przez oddziały Wehrmachtu
(50. Dywizja Piechoty ze składu 4. Armii). Łącznie zamordowali oni ponad 50 osób z tej wsi. W przypadku wsi Przechody zostało zamordowanych kolejne 26 mieszkańców oraz kilka osób z Sośni. Często ofiarami były całe rodziny, w tym kobiety i dzieci.
Zwłoki ofiar pacyfikacji początkowo pogrzebano w miejscu egzekucji. Później zostały przeniesione na cmentarz katolicki w Kapicach i Grajewie.