Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

Góra Trzykrzyska dominuje nad Wilnem. Jest od wieków symbolem miasta. Każdy mieszkaniec i turysta bez chwili zastanowienia utożsamia widok białych krzyży z grodem nad Wilią. Charakterystyczna betonowa instalacja powstała w 1916 r. z inicjatywy ks. prałata Kazimierza Michalkiewicza, według projektu słynnego architekta i rzeźbiarza Antoniego Wiwulskiego – twórcy m.in. Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie. W 1950 r. sowieci wysadzili w powietrze symbol wiary katolickiej i miasta. Pomnik odbudowany został staraniem społeczeństwa litewskiego i odsłonięty 14 czerwca 1989 r., jeszcze przed odzyskaniem przez Litwę niepodległości.

Uroczystość ta mogła stać się asumptem do tego, by wileńskie krzyże wpisały się na stałe do symboliki Armii Krajowej. Środowisko kombatantów wileńskiej AK sięgnęło po projekt opracowany przez pochodzącego z Wilna, a zmarłego dwa lata wcześniej por. Romualda Nowickiego, oficera Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Według jego pomysłu w listopadzie 1989 r. w warsztacie mistrza grawerskiego Zbigniewa Cegielskiego w Warszawie powstała patryca, a następnie matryca i wreszcie odznaka pamiątkowa dla uczestników walk o Wilno podczas operacji „Ostra Brama”. Srebrzony i oksydowany znak, tłoczony z miedzi, o wymiarach 34x21 mm przedstawia kotwicę Polski Walczącej na tle Góry Trzykrzyskiej. Na środkowym krzyżu widnieją litery „AK” i data „1944”. U dołu odznaki, na wstędze znajduje się napis „WILNO”.

W trakcie przygotowań do obchodów 80. rocznicy walk o Wilno powrócono do pięknego motywu. Z inicjatywy Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, przy wydatnym wsparciu centrali Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, w pracowni grawerskiej Andrzeja Panasiuka w Warszawie powstała jubileuszowa odznaka. Wybita została z mosiądzu, srebrzona, a następnie oksydowana i przecierana, by wydobyć głębię z warstw i podkreślić szczegóły. Posiada niemal niezmieniony kształt, ale inne wymiary: 29x19 mm. Uwzględniając datę rocznicy, po bokach odznaki znalazły się daty „1944” i „2024”. Wpinka kolportowana będzie bezpłatnie podczas wszystkich uroczystości poświęconych 80. rocznicy operacji „Ostra Brama”.

Już dzisiaj zapraszamy do udziału w wydarzeniach organizowanych przez Instytut Pamięci Narodowej:

#Goniądz, 3 lipca – odsłonięcie muralu upamiętniającego mjr. Mieczysława Potockiego „Węgielnego”, dowódcę Zgrupowania Partyzanckiego AK nr 2.

#DobrzyniewoDuże – odsłonięcie odrestaurowanego grobu ks. kpt. Wiktora Gogolińskiego „Wiktora”, honorowego dowódcy 13. Brygady Wileńskiej AK „Nietoperz”

#Wilno, 6–8 lipca – główne obchody 80. rocznicy operacji „Ostra Brama”

#Krawczuny, 13 lipca – uroczystości w 80. rocznicę bitwy Zgrupowania Partyzanckiego AK nr 2