Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

W trakcie trzygodzinnego boju z 19 września 1863 r. zadano nieprzyjacielowi duże straty, co stało się potem jednym z głównych powodów do zastosowania brutalnych represji wobec mieszkańców wsi w pierwszych dniach października. Wobec jawnego oskarżenia o sprzyjanie powstańcom musieli oni zapłacić najwyższą cenę. 2 października Łukawica została otoczona przez kordon rosyjskich żołnierzy, którym dowodził naczelnik wojenny z Bielska – pułkownik Ignacy Borejsza. Po obstawieniu każdego z domostw wszystkich mieszkańców, bez względu na wiek i stan zdrowia, trzymano pod strażą przez trzy kolejne dni na pobliskich polach i łąkach. Po zakończonej grabieży gospodarstw odczytano specjalny dekret generała Michaiła Murawjowa, w którym ogłoszono, że „cała szlachta Łukawicy ma być zesłana na Sybir, a cały jej majątek ruchomy i nieruchomy skonfiskowany”. Po tym oświadczeniu wieś doszczętnie spalono, a mieszkańców deportowano etapami do guberni tobolskiej. W rodzinne strony mogli powrócić dopiero po 12 latach katorżniczego zesłania. Przeżyło ich jednak niewielu.

Organizatorami uroczystości rocznicowych w Łukawicy byli: Impresariat Muzyczny Pro Art, Stowarzyszenie Pro Patria Łukawica, Towarzystwo Przyjaciół Choroszczy i Collegium Suprasliense. Udział w obchodach wziął również przedstawiciel Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku – st. specjalista Marek Gajewski. Po odprawieniu mszy świętej przy miejscowym pomniku złożono symboliczne kwiaty oraz zapalano znicze, oddając tym samym należny hołd uczestnikom bitwy i ofiarom rosyjskich represji. W międzyczasie rozdano także uczestnikom uroczystości broszurę pt. „Największe bitwy i potyczki Powstania Styczniowego na terenie województwa podlaskiego – Łukawica, 19 września 1863 r.”, zawierającą w sobie okolicznością serię filatelistycznych znaczków i kart pocztowych.