Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

Celem  konferencji było krytyczne spojrzenie na materiały historyczne (dokumenty archiwalne, wspomnienia, literaturę popularno-naukową, filmy propagandowe itp.) wytworzone przez działaczy komunistycznych oraz funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. Przez niemal 50 lat aparat propagandowy Polski „ludowej” wykorzystywał materiały wytworzone przez „utrwalaczy władzy ludowej” ( w tym pamiętnikarskie) do budowania czarnej legendy podziemia niepodległościowego oraz przeciwników reżimu komunistycznego – kapłanów Kościoła Katolickiego, a także działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Narodowego oraz innych organizacji społecznych i politycznych. Podczas konferencji historycy  w ramach głoszonych referatów zaprezentowali wyniki badań związanych z tą tematyką.

Program konferencji
19 czerwca 2023 r.
10.00 – Otwarcie konferencji, dr Marek Jedynak – dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku 
Panel I: 10.20–11.40

• dr hab. Krzysztof Sychowicz, prof. AŁ, Oddział IPN w Białymstoku, Duchowni katoliccy w woj. białostockim – wrogowie władzy i systemu
• dr Dominika Pasich, Oddział IPN w Krakowie, Proces „Zbrodniarzy z Wolbromia”
• Michał Ostapiuk, Delegatura IPN w Olsztynie, Procesy przed komunistycznymi  sądami oficerów Okręgu AK Wilno jako element propagandowego zniekształcania obrazu działalności Armii Krajowej
• Paweł Kornacki, Oddział IPN w Białymstoku, Obraz zbrojnego podziemia na Białostocczyźnie we wspomnieniach funkcjonariusza UB Grzegorza Matujewicza

Przerwa 11.40–12.10
Panel II:  12.10–13.30

• dr Marcin Markiewicz, Oddział IPN w Białymstoku, Destalinizacja aparatu władzy w 1956 r. Perspektywa lokalnych działaczy PZPR z Białostocczyzny
• ks. dr Adam Szot, Archiwum i Muzeum Archidiecezjalne w Białymstoku, Ks. Jan Trochim – nieugięty herold słowa, w świetle dokumentów aparatu bezpieczeństwa
• Jerzy Autuchiewicz, Oddział IPN w Białymstoku, Zbiór wspomnień „W jednym szeregu” jako przykład budowania mitu  sowieckiego ruchu partyzanckiego na Białostocczyźnie
• dr Diana Maksimiuk, Oddział IPN w Białymstoku, Alternatywne życiorysy prokuratora Włodka. W poszukiwaniu prawdy w materiałach aparatu represji PRL

Przerwa  obiadowa 13.30–14.30
Panel III:  14.30–15.30

• dr Krzysztof Prętki, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, „Utrwalanie władzy ludowej” w systemie ochrony zdrowia w Polsce w pierwszych latach  po  II wojnie światowej we wspomnieniach Franciszka Litwina (1899–1965)
• dr Michał Zawisza, Delegatura IPN w Kielcach, Społeczeństwo polskie wobec wybranych procesów pokazowych okresu stalinowskiego w świetle akt PZPR i urzędów bezpieczeństwa publicznego
• Paweł Nowik, Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN, Mieczysław Kamiński, żołnierz (l) WP/KBW, dezerter, partyzant w zgrupowaniu AKO „Piotrków”, ofiara dwóch totalitaryzmów

15.30–16.00  dyskusja, zakończenie pierwszego dnia konferencji

20 czerwca 2023 r.
9.00 – otwarcie drugiego dnia konferencji
Panel I: 9.20–10.40

• dr hab. Rafał Łatka, prof. UKSW, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Obraz hierarchii Kościoła katolickiego w analizach aparatu bezpieczeństwa 1945–1956, zarys zagadnienia
• ks. dr Adam Szpotański, Oddział IPN we Wrocławiu, Ks. Karol Milik – rządca wrocławski oczami aparatu bezpieczeństwa
• Bo Robertson, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Bohaterowie „bandytami” – zbrodniarze „bohaterami”: aparat pojęciowy funkcjonariuszy bezpieczeństwa i sądów PRL jako narzędzie zwalczania podziemia niepodległościowego w okresie Zimnej Wojny na podstawie wybranych procesów o szpiegostwo – wyroki śmierci w procesach pokazowych siatki Idzikowskiego i tajnych procesach siatki Milera
• dr Robert Kolasa,  Towarzystwo Miłośników Miasta Piły, Zwalczanie Polskiego Stronnictwa Ludowego na terenie Piły i powiatu pilsko-trzcianeckiego w latach 1945–1949 w świetle dokumentów PPR, PZPR i UBP

Przerwa 10.40–11.10
Panel II:  11.10–12.30

• dr Rafał Opulski, Oddział IPN w Krakowie, Uniwersytet Papieski im. Jana Pawła II w Krakowie, Problemy propagandystów w Polsce „ludowej” w świetle sprawozdań instruktorów KC i KW PZPR w latach 1949–1954
• Waldemar Tyszuk, Oddział IPN w Białymstoku, Postać ppłk.  Antoniego Pańkowskiego –„utrwalacza władzy ludowej” na Białostocczyźnie w świetle własnych wspomnień i dokumentów „bezpieki”
• Piotr Juchowski, Uniwersytet Jagielloński,  „Zjednoczenie” PPS i PPR w 1948 r. w świetle materiałów źródłowych
• dr Przemysław Benken, Oddział IPN w Szczecinie, Między euforią a zniechęceniem. Kolektywizacja wsi na Pomorzu Zachodnim na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych z perspektywy działaczy partyjnych i funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa

Przerwa 12.30–12.50
Panel III:  12.50–14.10

• dr Robert Spałek, Oddział IPN w Warszawie, Gomułka i Bierut. Zdrajca ideologiczny vs dogmatyk w świecie rzeczywistym i zmyślonym, czyli dlaczego doszło do uwięzienia sekretarza generalnego PPR
• Jarosław Wasilewski, Oddział IPN w Białymstoku, Okupacja sowiecka (1939–1941) i  pierwsze miesiące Polski „ludowej” we wspomnieniach Edwardy Orłowskiej, I sekretarz KW PPR w Białymstoku w latach 1944–1945
• Paweł Niziołek, Oddział IPN w Białymstoku, A ty co zrobiłeś dla utrwalenia władzy ludowej? – kolekcja pamiętników działaczy komunistycznych w zbiorach Muzeum Historycznego w Białymstoku
• Konrad Majchrzyk, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, KW PZPR w Lublinie wobec tzw. odwilży październikowej

14.10–14.40 dyskusja, zakończenie konferencji, obiad