Mural powstał przy współpracy Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN oraz Gminy Goniądz. Na siedzibę Ochotniczej Straży Pożarnej w Goniądzu sylwetkę majora „Węgielnego” przeniósł artysta malarz Pan Mateusz Wróblewski.
Wśród licznie zgromadzonych osób na odsłonięciu muralu pojawiła się także rodzina mjr. Mieczysława Potockiego. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Adam Siwek oraz Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku dr Marek Jedynak.
Zachęcamy do zapoznania się z tekstem Teresy Mlejnek-Dylewskiej, pracownika Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku oraz pomysłodawczyni muralu, który przybliży Państwu postać mjr. „Węgielnego”.
Dowódca spod Krawczun – mjr „Węgielny”
Major Mieczysław Potocki vel Roman Górski, vel Henryk Tuczyłowski „Albinek”, „Kamień”, „Kamienny”, „Węgielny” urodził się 18 marca 1909 r. w Goniądzu w pow. białostockim w rodzinie Juliana i Marii z d. Zębowskiej. Wywodził się z rodziny o tradycjach patriotycznych i wojskowych. Brat Albin Potocki był kapitanem dyplomowanym piechoty Wojska Polskiego. Był ofiarą zbrodni katyńskiej. Siostra Stefania była przełożoną w Szpitalu Wojskowym w Warszawie. Służyła w Armii Krajowej oraz brała udział w Powstaniu Warszawskim.
Mieczysław Potocki pierwsze nauki pobierał w Szkole Powszechnej w Goniądzu, następnie kontynuował je w gimnazjum w Grodnie. W 1928 r. zdał egzamin maturalny. Przed wstąpieniem do Szkoły Podchorążych Inżynierii w Warszawie przeszedł przeszkolenie unitarne w Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie. Po jej ukończeniu 7 sierpnia 1932 r. został mianowany na stopień podporucznika służby stałej wojsk łączności ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1931 r.
W 1932 r. był dowódcą plutonu w 7. Batalionie Radiotelegraficznym w Poznaniu. 5 marca 1934 r. awansował do stopnia porucznika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 r. W latach 1937–1939 studiował w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Po jej ukończeniu został awansowany do stopnia kapitana dyplomowanego służby stałej wojsk łączności.
Podczas wojny obronnej pełnił służbę w sztabie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” na stanowisku oficera łączności. 17 września 1939 r. wraz z mjr. Tadeuszem Błońskim wyjechał do Wilna, po czym został internowany w litewskim obozie jenieckim w Połądze. Zdołał z obozu zbiec i od maja 1940 r. działał w Związku Walki Zbrojnej na terenie Wilna. Przybrał pseudonim „Albinek”. Był oficerem sztabu „Dworu” – konspiracyjnych struktur funkcjonujących na terenie Wilna. Współpracował z por. Czesławem Gniazdowskim i por. Bronisławem Musiałowiczem.
W nocy 21/22 maja 1941 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRS – NKGB. Był przetrzymywany w więzieniu na Łukiszkach, skąd miał zostać skierowany do łagrów sowieckich. Po ataku Niemiec na ZSRS, władze sowieckie zaplanowały ewakuację więźniów politycznych. Zostali oni przewiezieni na dworzec i umieszczeni w kolejowym składzie. Przed wyruszeniem transportu polscy kolejarze, wykorzystując powszechny bałagan, odczepili część wagonów w których przebywali więźniowie. Transport odjechał bez zatrzymanych konspiratorów, którzy tym samym odzyskali wolność. Wśród uwolnionych był kpt. Potocki.
Po powrocie do pracy konspiracyjnej w ZWZ mianowano go szefem sztabu „Pola” – konspiracyjnej struktury obejmujący tereny Okręgu Wileńskiego ZWZ–AK położone poza obszarem miasta. Pracami „Pola” kierował kpt. Czesław Dębicki „Chudy”, później „Jarema”. Potocki przyjął pseudonim „Kamień”. W Wilnie posługiwał się nazwiskiem Roman Górski. Wyjeżdżając w teren zabierał dokumenty na nazwisko Henryk Tuczyłowski.
Do jego zadań w ramach komórki konspiracyjnej ZWZ „Pole” było stworzenie oddziałów wojskowych zdolnych do walki o wyzwolenie ziemi wileńskiej spod okupacji niemieckiej, organizowanie wojskowej i gospodarczej dywersji na tyłach wojsk niemieckich oraz organizowanie pomocy materialnej dla Polski Walczącej i społeczeństwa polskiego.
W 1942 r. zgodnie z wytycznymi Komendy Głównej AK w Warszawie nastąpiła reorganizacja Komendy Okręgu „Wiano”, a w miejsce dotychczasowego podziału na „Dwór” i „Pole” wprowadzono inspektoraty. Major Potocki został inspektorem Inspektoratu „B” Okręgu Wileńskiego AK, w skład którego weszły Obwody AK Brasławski i Święciański. Od 1943 r. sprawował dowództwo nad Inspektoratem „BC”, powstałym z połączenia Inspektoratu „B” i Inspektoratu „C”, który obejmował Obwody AK Postawski i Dziśnieński.
Na terenie Inspektoratu „B” zorganizował ośrodki dywersyjne i dywersyjno-partyzanckie, zlokalizowane wzdłuż głównych linii komunikacyjnych wroga. W Inspektoracie „C” ze wzglądu na strukturę narodowościową utworzył tylko ośrodki dywersyjno-partyzanckie. Z końcem 1943 r. w Inspektoracie „BC” gestapowcy aresztowali zastępcę Potockiego, kpt. Jana Kamińskiego oraz kilka osób z bliskiego otoczenia konspiracyjnego. Wówczas zmuszony został do zmiany pseudonimu na „Węgielny” i posługiwania się dokumentami terenowymi na nazwisko Tuczyłowski. 11 listopada 1943 r. został awansowany do stopnia majora dyplomowanego służby stałej łączności ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1943 r.
Na przełomie lutego i marca 1944 r. na rozkaz komendanta Okręgu Wileńskiego AK przystąpił do organizowania brygad partyzanckich na terenie Inspektoratu „BC”. W obwodzie brasławskim powstały 23. Brygada Brasławska AK oraz 24. Brygada Wileńska AK „Dryświaty”. W obwodzie święciańskim zawiązała się 36. Brygada Wileńska AK „Żejmiana”, natomiast 4. Brygada Wileńska AK „Narocz” uformowała się z ludzi z obwodów święciańskiego i postawskiego. Od sierpnia 1943 r. na terenie Inspektoratu „BC” operowała 5. Brygada Wileńska AK rtm. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, która w maju 1944 r. odeszła do Inspektoratu „A”. W jej miejsce przybyła 1. Brygada Wileńska AK.
W kwietniu 1944 r. major Potocki objął dowództwo nad Zgrupowaniem Partyzanckim AK nr 2, w skład którego weszło sześć brygad partyzanckich (łącznie z 2. Brygadą przydzieloną czasowo ze Zgrupowania nr 1 w okresie od 8 do 11 lipca 1944 r.) oraz mniejsze pododdziały.
Akcję „Burza” rozpoczął z własnej inicjatywy 1 lipca 1944 r., kiedy to 1. Brygada działała na odcinku linii komunikacyjnych od Santoki do Podbrodzia, a 24. Brygada samodzielnie w obwodzie brasławskim. Wraz z pozostałymi brygadami zgrupowania przemaszerował na odcinki szos Michaliszki – Świr – Postawy oraz Święciany – Podbrodzie. Dowodził osobiście dwoma plutonami 23. Brygady i 1. plutonem 4. Brygady podczas zakończonej sukcesem zasadzki na kolumnę samochodów niemieckich w rejonie Szakien. 5 lipca 1944 r. z Komendy Okręgu otrzymał rozkaz nakazujący przerwanie akcji „Burza” na terenie Inspektoratu „BC” i przejście w rejon na północ od Wilna. W trakcie przejścia zgrupowania stoczył walkę z autami pancernymi i kilkoma autami zmotoryzowanej piechoty. Oskrzydlenie Niemców od północy zmusiło nieprzyjaciela do wycofania się w kierunku Podbrodzia i Wilna.
7 lipca 1944 r. wraz z por. Czesławem Grombczewskim „Jurandem” oraz por. Michałem Sielickim „Gilem” przeprowadził rozmowę z dowódcą 850. Pułku Piechoty Armii Czerwonej, ppłk. Morozowem. Zgodnie z wytycznymi Rządu Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie i rozkazem nr 3, jako dowódca wojskowy wyraził wolę współpracy z siłami Armii Czerwonej w walce przeciwko wspólnemu wrogowi, jakim była armia niemiecka.
W ramach operacji wojskowej pod krypt. „Ostra Brama”, rozpoczętej 7 lipca 1944 r. celem zdobycia Wilna przez połączone siły Okręgów Wileńskiego i Nowogrodzkiego AK, mjr Potocki sprasowując dowództwo nad siłami swojego zgrupowania, 13 lipca 1944 r. stoczył z Niemcami zwycięską bitwę pod Krawczunami – Nowosiółkami.
17 lipca 1944 r. uczestniczył w spotkaniu z sowietami w Boguszach, gdzie podstępnie został z dużą grupą oficerów AK aresztowany przez NKWD. Osadzono ich w więzieniu NKWD w Wilnie. W lutym 1945 r. wywieziono go z więzienia wewnętrznego NKWD w Wilnie do obozu w Ostaszkowie, gdzie przebywał do 5 maja 1947 r. Krótko przebywał w obozie w Morszańsku, potem przetransportowano mjr. Potockiego do obozu w Brześciu nad Bugiem.
W 1947 r. wrócił do Polski i na stale zamieszkał w Łodzi. Tam też 28 czerwca 1948 r. funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego zatrzymali mjr. Potockiego. Po intensywnym przesłuchaniu osadzony został w więzieniu na Mokotowie w Warszawie. Zwolniony bez rozprawy w lutym 1950 r.
W kolejnych latach pracował w Łódzkich Zakładach Radiowych, w Fabryce Transformatorów „Elta”. W 1974 r. przeszedł na emeryturę. Aktywnie działał na rzecz upamiętnienia wydarzeń z okresu konspiracji, w szczególności akcji „Burza” i „Ostra Brama”. Pisał artykuły do gazetki „Wiano”. Zachęcał kolegów z konspiracji do spisywania wspomnień, m.in. Stanisława Kiałkę, Romana Koraba-Żebryka. Sam jest autorem Wspomnień żołnierza Armii Krajowej. Między Dźwiną a Wilią. Zmarł 11 listopada 1989 r. w Łodzi. Pochowany został na cmentarzu św. Antoniego w Łodzi. Za swoją wojenną służbę został odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy (1944 r.), Krzyżem Walecznych (1943 r.) oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.