W dniu 6 lutego 2013 r., w szczelnie wypełnionej sali Archiwum i Muzeum Archidiecezjalnego w Białymstoku, prokurator Dariusz Olszewski z Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN wygłosił wykład pt. „Deportacje Polaków do ZSRS w latach 1939–1941 jako komunistyczna zbrodnia przeciwko ludzkości”. Śledztwo prowadzone w tej sprawie przez prokuratora Olszewskiego należy do największych w skali całego Instytutu. Jego akta liczą ponad sto tomów. Prokurator w interesujący sposób pokazał specyfikę tej sprawy oraz problemy wynikające z braku dostępu do akt związanych z deportacjami, znajdujących się w archiwach rosyjskich i białoruskich. W kontraście do kwestii braku pomocy prawnej ze strony władz rosyjskich i białoruskich prokurator pokazał działania władz Republiki Kazachstanu, której władze, mimo braku umowy regulującej pomoc prawną, w krótkim czasie po złożeniu wniosku, przekazały w 2012 r. obszerne i interesujące materiały dotyczące Polaków deportowanych do Kazachskiej SRS.
Prokurator Olszewski wyraził pogląd, że śledztwo to, mimo iż jest prowadzone od wielu lat, a zgromadzony materiał dowodowy jest już bardzo obszerny, nie powinno zostać zakończone dopóty, dopóki nie zostaną wyczerpane wszystkie możliwości pozyskania istotnych, nowych dowodów z archiwów rosyjskich i białoruskich.
Po zakończeniu wykładu zebrani zadawali pytania, dzielili się własnymi wspomnieniami z deportacji, a także obejrzeli wzruszający film pt. „Zguba” (reż. S. Kalisz, prod. TVP 2008) o niezwykłych losach Ryszarda Pokropowicza z podłomżyńskiego Elżbiecina, który w lutym 1940 r. został deportowany wraz z rodziną za Ural. Podczas podróży na jednej ze stacji zgubił się bliskim, a następnie tułał się po sowieckim Dalekim Wschodzie. Pod nowym nazwiskiem Patyszew mieszkał w ZSRS do 1989 r. W latach sześćdziesiątych cudem odnalazł zagubioną rodzinę, którą los rozrzucił po Francji i Stanach Zjednoczonych. Spotkanie z nimi skończyło się dla niego dziesięcioletnim wyrokiem łagru za rzekome szpiegostwo. Do Polski wrócił po 50 latach tułaczki. Film pokazuje podróż Ryszarda Prokopowicza, jaką odbył do miejsc swoich dramatycznych przeżyć kilka lat temu.
Współorganizatorem wykładu i pokazu filmu było Archiwum i Muzeum Archidiecezjalne.